Kuvandudza zvinodhaka zvinosanganisira zvinhu zvakasiyana-siyana, kusanganisira mishonga, maitiro, uye kunyange maikirwo anoitirwa kugadzirisa mitambo yemitambo. Zvimwe zvezvinhu izvi zvinowanzoitika, zvinowanikwa zviri nyore uye zvakakwana pamutemo apo vamwe vanogadzirwa, zvisiri pamutemo , kana kurambidzwa nemasangano akawanda emitambo. Vatambi vakawanda, vadzidzisi, vezvematongerwe enyika, uye mafani vanonzwa kushandiswa kwemamwe zvinhu hazvina maturo mumitambo.
Kusarudza kuti zvinhu zvipi zvinotungamirirwa, zvisinei, inzvimbo inogara ichikakavadzana. Kuwanda kwekugadzirisa zvinhu zvinoshandiswa sezvidimbu zvinowanikwa zvakatengeswa se "rubatsiro rwehutano" asi harina tsvakurudzo yakawanda pamusoro pekuchengetedzwa kwavo kana kubudirira. Kunyatsorondedzerwa sekuwedzera kune zvinoreva zviri mukati mechigadzirwa uye izvo zvinotaurwa pamusoro pezita racho hazvina kuongororwa neU.S. Food and Drug Administration uye zvingasava nesayenzi yezvesayenzi.
Muzhinji, kushandiswa kusimbisa zvinodhaka nezvinhu (ergogenic aids) zvinogona kugoverwa munzvimbo dzinotevera.
Zvokudya zveMutambo, Vithamini, uye Minerals
Vatambi vanowanzotarisa chikafu chinokanganisa kuti vaite zvakanakisisa, uye mitambo inowedzera ndeimwe nzira. Zvinotevera zvinogona kuwanikwa munzvimbo dzako dzekudya zvekudya. Zvizhinji hazvibvumirwi asi tarisa nemitambo yako yemitambo inodzora kuti uve nechokwadi.
- Mapuroteni ndiro chidimbu chakakosha icho munhu wose anoda kuita zvakanaka. Vatambi vaviri uye vanogara pasi vanoda kuwana mapuroteni akakwana.
- Glucosamine yakashandiswa kurapa osteoarthritis uye inobatsira inokurudzira chikafu, kunyange zvigumisiro zveizvi hazvisi nguva dzose.
- Ribose ishuga. Pane uchapupu hwakajeka hunoratidza kuti kutamba kwevatambi kunobatsira kubva ku ribose kuwedzera.
- Zvisikwa zvakatanga semutambo wezvemutambo asi zvakawanikwa kuti zvishande kune vanhu vakwegura kuti vabatsire kuchengeta misi mizhinji. Kune vamwe vatambi, creatine supplementation inovandudza mararamiro akadzokidzwa e-high-intensive exercise, zvakadai seprinting, lifting weight kana masimba emitambo.
- Glutamine (L- Glutamine) is amino acid uye inorondedzerwa sekuwedzera kwekudya. Vatambi vakawanda vanozvitora kuti vadzibatsire kuti vadzoke kubva pakurovedza muviri.
- B-Vithamini inokosha kuti muviri uite zvakanaka, asi kunogona kuve nekubatana pakati pev-vitamini (thiamine, riboflavin, vitamin B-6, B-12, uye folate) nekushanda mumitambo yakakwirira.
Yakarambidzwa kana Yakarongeka Kuita Kuvandudza Zvinodhaka
- Amphetamines inonyanya nervous system stimulant zvinodhaka zvinowedzera kuchenjerera uye kuzvivimba, kuvandudza mafungiro, kuderedza kudya, nekuita manzwiro ewedzerwa simba. Amphetamine yakadai seBenzedrine, Adderall, uye Dexedrine vane mikana yakawanda yekudhakwa uye iri pane zvakarambidzwa zvinhu zvinyorwa, kana zvisati zvese, mitambo yemitambo.
- Anabolic Steroids (anabolic-androgenic steroids), inoshandiswa shanduro yemhomoni yehomoni testosterone. Kwete-kushandisa kurapwa kwevanabolic steroid hakubvumirwi nemutemo uye kunorambidzwa nemasangano makuru emitambo. Kunyange zvakadaro, vamwe vatambi vanoramba vachivashandisa zvisina mutemo mukuedza kuvandudza mitambo yepamitambo, pasinei uchapupu hwokuti kuvashandisa kunogona kukonzera zvinetso zvehutano zvakakomba, zvakadai sehutachiona hwepamusoro uye kushungurudza kwemoyo.Iyo yakagadzirwa yeDHEA (Dehydroepiandrosterone) uyewo sterid designer , Androstenedione (Andro) uye Tetrahydrogestrinone (THG) zvose zvinotungamirira mahomoni, zvakadai sa testosterone, uye inoshanda nenzira yakafanana kune anabolic-androgenic steroids. Izvo zvose zvinhu zvinorambidzwa nemamwe ose masangano emitambo.
- Caffeine chinhu chinowanzoitika chiripo chakashandiswa nevatambi vemwoyo murefu kwemakore senzira yekuramba wakamuka uye kuvandudza kutsungirira. Kunyange zvazvo kazhinji isingaiti zvinokuvadza, inobata migumisiro uye inorambidzwa (mumatunhu akakwirira) nemasangano emitambo akawanda.
- Efidrine chinhu chinowanikwa mumishonga yakawanda inotonhorera uye ine mishonga. Inoshandiswawo kubata mutsipa weropa shoma unogona kuitika nekuda kweimwe mishonga uye unogona kuwedzera kufema. Parizvino, hazvibvumirwe nemutemo kuti uwane zvakawanda zvayo muUnited States. Yaiva kamwe chinhu chinoshandiswa mukudya mishonga kusvikira yawanikwa ichikonzera misoro, chizunguzi, moyo wekusagadzikana, kugumburwa, pamwe pamwe nekufa.
- Erythropoietin (EPO) ihomoni inowanzoitika, inokonzerwa neitsvo, iyo inokurudzira kugadzirwa kwemasero matsvuku eropa. Iyi hormone inogonawo kugadzirwa uye injowa. Yakawanda EPO ichangobva kubatanidzwa kune unyanzvi hwebhasikoro. Kunyange zvazvo EPO iri pane zvinyorwa zvinorambidzwa, vamwe vanoti mabhasikoro vanoenderera mberi kuti vashandise kuwedzera basa.
- HemAssist iklasi remishonga inonzi Hemoglobin-based Oxygen Carrier (HBOC). HBOCs zvinodhaka zvinodhaka zvinotakura okisijeni muropa kwenguva pfupi. Izvo zvakagadzirirwa kuita sendivi chinotsiviwa nevarwere. HemAssist aiva mumatanho ekupedzisira emakiriniki ekutambudza muna 1998 apo tsvakurudzo yakagadziriswa nekuda kwekuchengeteka.
Sources:
World Anti-Doping Agency (WADA). WADA Inorambidzwa Nhamba 2010.
Matanho emishonga yekushandisa zvinodhaka, The National Institute on Drug Abuse (NIDA). NIH Publication Number 05-4881 Printed July 2001, Revised August 2005
Anabolic steroid kushandiswa kunobatanidzwa nehuwandu hwechirwere chekuwedzera kwehutachiona, The Endocrine Society, EurekaAlert, Kubvumbi 2, 2016.